Czym jest sapka u noworodka? Jak leczyć i kiedy szukać pomocy medycznej?

Sapka u noworodka - co musisz wiedzieć?

● Sapka to dolegliwość występująca u noworodków i niemowląt, wynikająca z niedrożności przewodów nosowych oraz związanych z tym trudności w oddychaniu.

● Można ją rozpoznać na podstawie słyszalnego świszczenia lub furczenia wydawanego przez malucha podczas oddychania.

● Jeśli po zastosowaniu domowych metod sapka u niemowlaka szybko nie ustąpi, warto skonsultować się z lekarzem. Pilne uzyskanie pomocy medycznej może być potrzebne, jeśli trudności w oddychaniu są bardzo nasilone lub noworodek ma problemy ze ssaniem i odmawia spożywania pokarmu, co łatwo prowadzi do odwodnienia.

Co to jest sapka?

Sapka to objaw wynikający z niedrożności (zatkania) nosa. Spowodowana jest typowo obrzękiem błony śluzowej. Wiąże się z trudnościami w oddychaniu wynikającymi z utrudnienia przepływu powietrza przez jamy nosa. Najczęściej dolegliwość występuje u noworodków oraz niemowląt w pierwszych miesiącach życia.

Dlaczego sapka często pojawia się u noworodków?

U noworodków często mamy do czynienia z sapką z kilku powodów. Po pierwsze, przewody nosowe u malutkich dzieci są bardzo wąskie, dlatego łatwo dochodzi do ich niedrożności. Ponadto dzieci w pierwszych miesiącach życia oddychają prawie wyłącznie przez nos (zwykle dopiero między 3. i 6. miesiącem życia niemowlęta nabywają zdolność regularnego czerpania powietrza przez usta). Stanowi to przystosowanie do koordynacji jednoczesnego oddychania i karmienia. Dziecko ma więc potrzebę oddychania nosem, nawet jeśli jest to bardzo utrudnione, a starsze dziecko czy osoba dorosła zaczęłaby zamiast tego oddychać ustami). Brak zdolności do polegania na oddychaniu ustami u noworodka przyczynia się do występowania sapki.

Jak rozpoznać sapkę u noworodka?

O sapce u noworodka świadczy przede wszystkim wydawanie świszczących, bulgoczących lub furczących dźwięków podczas wdychania i wydychania powietrza. Oprócz tego często występują dodatkowe objawy:

● Problemy z karmieniem dziecka (męczliwość malucha podczas ssania pokarmu z piersi lub butelki, niechęć do jedzenia),

● Niespokojny sen,

● Płaczliwość,

● Rozdrażnienie,

● Wydzielina zalegająca w nosie,

● Dolegliwości wynikające z infekcji dróg oddechowych, np. kaszel, gorączka.

Jakie mogą być przyczyny sapki u noworodka?

Podstawową przyczyną sapki u noworodka jest obrzęk błony śluzowej nosa. Może dochodzić do niego z wielu powodów. Wśród czynników, które prowadzą do występowania sapki u dziecka wymienia się:

● Infekcje dróg oddechowych. U maluchów może występować wtedy również katar, kaszel, podwyższona temperatura ciała.

● Alergie, np. alergia na białka mleka krowiego. Do jej objawów, poza sapką, zalicza się również m.in. wysypkę skórną (pokrzywkę, czyli bąble przypominające ślady po ukąszeniu komara lub wysypkę rumieniowo-grudkową), biegunkę, wymioty lub nasilone ulewanie pokarmu, krew albo śluz w stolcu.

● Czynniki związane ze środowiskiem. Do wystąpienia sapki u noworodka może przyczynić się oddychanie suchym powietrzem lub obecność dymu w otoczeniu dziecka. Problem występuje najczęściej w sezonie grzewczym. Niekorzystne działanie ma wysoka temperatura w pomieszczeniach i rzadkie wietrzenie mieszkania.

● Nieprawidłowa pielęgnacja nosa dziecka, np. brak usuwania zalegającej wydzieliny.

● Ulewanie pokarmu. Zjawisko cofania się treści pokarmowej z żołądka jest częste wśród niemowląt. Zdarza się, że ulewany pokarm trafia do nosa, co może być przyczyną sapki.

● Poród. Sapka u noworodka po porodzie, w pierwszym dniu życia, może być normalnym zjawiskiem, wynikającym z zalegania śluzu poporodowego.

● Rzadziej sapkę u noworodka powodują stany, takie jak: obecność ciała obcego w nosie, wady anatomiczne nosa, kiła wrodzona.

Co robić, gdy u noworodka pojawia się sapka?

Jeśli u noworodka występuje sapka:

1. Zadbaj o pielęgnację noska dziecka:

● Regularnie (kilka razy dziennie) nawilżaj jamę nosową malucha za pomocą kropli lub aerozoli do nosa dla niemowląt (np. z wodą morską).

● Jeśli dziecko ma katar, często oczyszczaj jego jamę nosową z wydzieliny przy użyciu aspiratora. Katar najlepiej odciągać niedługo po nawilżeniu jamy nosowej. Warto robić to przed karmieniem, by ułatwić maluchowi ssanie.

1. Zapewnij warunki otoczenia, które sprzyjają ułatwieniu oddychania i ograniczeniu objawów.

● Jeśli masz taką możliwość, skorzystaj z nawilżacza, aby zapewnić większą wilgotność powietrza. Optymalny poziom to 50-60%.

● Utrzymuj w pokoju dziecka temperaturę w zakresie 18-22°C.

● Często wietrz pomieszczenia, w których przebywa maluch.

● Pamiętaj, że w otoczeniu malucha nie wolno palić papierosów.

1. Zgłoś się z dzieckiem pilnie do lekarza, jeśli:

● Poza sapką u noworodka występują objawy, takie jak gorączka, katar, kaszel.

● U malucha obserwujesz poważne trudności w oddychaniu: ruchy klatki piersiowej polegające na widocznym wciąganiu skóry między żebrami, zasinienie skóry i błon śluzowych, poruszanie skrzydełkami nosa, bezdech (przerwy w oddychaniu).

● U dziecka występują problemy z karmieniem i pojawiają się objawy odwodnienia: zmniejszenie ilości mokrych pieluch, zapadnięcie się ciemiączka, płacz bez łez, suchość skóry i błon śluzowych, apatia.

1. Skonsultuj się z lekarzem również w sytuacji, gdy sapka u dziecka bez innych objawów nie ustępuje w ciągu kilku dni lub problem nawraca. Pediatra pomoże Ci w rozpoznaniu przyczyny występowania tej dolegliwości u malucha.

Jak leczyć sapkę u noworodka?

Leczenie sapki u noworodka w niektórych przypadkach może być ukierunkowane na przyczynę rozpoznaną przez specjalistę:

● W przypadku sapki wynikającej z alergii pokarmowej lekarz może zalecić dietę eliminacyjną wykluczającą mleko i zawierające je produkty u mamy karmiącej piersią lub (w przypadku dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym) zamianę mieszanki mlecznej na typ HR (czyli mieszankę opartą na silnie zhydrolizowanym białku).

● Jeśli sapka pojawiła się w związku z ulewaniem pokarmu przez noworodka, lekarz może zarekomendować m.in. odpowiednie pozycjonowanie dziecka po karmieniu (pozwolenie dziecku na odbicie, np. w pozycji pionowej, z główką opartą na ramieniu rodzica). Przy bardzo nasilonych ulewaniach, które powodują dodatkowe objawy, wskazane jest również zagęszczanie odciągniętego mleka mamy z wykorzystaniem specjalnego preparatu. W przypadku maluchów, które z różnych względów nie mogą być karmione wyłącznie pokarmem kobiecym, postępowanie polega wtedy na zastąpieniu wcześniej używanego mleka modyfikowanego mieszanką mleczną oznaczoną symbolem AR.

Ile trwa sapka u noworodka?

Czas trwania sapki u dziecka zależy przede wszystkim od przyczyny jej wystąpienia. W przypadku infekcji problem ustępuje zwykle w ciągu 7-10 dni. Czasami sapka mija po ograniczeniu wpływu czynnika, który ją powoduje, np. substancji wywołującej u malucha reakcję alergiczną.

Sapka u noworodka - częste pytania rodziców (FAQ)

Jak brzmi sapka u noworodka?

Sapka wiąże się z wydawaniem dźwięków, które przypominają sapanie, furczenie, świszczenie lub bulgotanie.

Jak układać do snu noworodka z sapką?

Bardzo ważne jest, by nie zmieniać pozycji dziecka na czas snu - nawet w sytuacji, gdy występuje u niego sapka. Maluch powinien być układany w łóżeczku na plecach, na twardej, płaskiej powierzchni - zarówno w dzień, jak i w nocy. Takie postępowanie ma na celu ograniczanie ryzyka nagłej śmierci łóżeczkowej u niemowlaka.

Jak odróżnić sapkę od kataru?

Istotą występowania sapki jest niedrożność nosa i związane z tym trudności w oddychaniu. Możemy mieć do czynienia z sapką, której nie towarzyszy w ogóle gromadzenie się wydzieliny w jamie nosowej, co jest podstawową cechą związaną z występowaniem kataru.

Czy niemowlę z sapką może przyjąć szczepionkę?

Sapka u niemowlaka co do zasady nie stanowi przeciwwskazania do podawania szczepionek. Jeśli u malucha poza tą dolegliwością występują objawy ostrej infekcji, przede wszystkim gorączka, lub doszło do zaostrzenia rozpoznanej choroby przewlekłej, szczepienie dziecka powinno zostać wykonane w innym terminie. O kwalifikacji do podania preparatu w danym przypadku decyduje lekarz.

Sapka u noworodka: podsumowanie

Sapka jest objawem występującym u części noworodków i niemowląt w pierwszych miesiącach życia. Za jej występowanie wśród maluchów odpowiadają wąskie przewody nosowe, które łatwo tracą drożność przy obrzęku, a także brak zdolności do regularnego oddychania przez usta. Postępowanie obejmuje przede wszystkim zadbanie o odpowiednie warunki w pomieszczeniu, w którym przebywa dziecko, nawilżanie powietrza, regularne stosowanie kropli lub aerozoli nawilżających nos oraz odciąganie zalegającej wydzieliny przy wykorzystaniu aspiratora. W przypadku, gdy powyższe metody nie pomagają lub objawy związane z trudnościami z oddychaniem są nasilone, noworodka z sapką należy zabrać do lekarza.

Źródła:

1. Leboulanger N. (2016) Nasal obstruction in children, European Annals of Othorhinolaryngology, Head and Neck Diseases, 133(3): 183-186, dostęp: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1879729615001519.
2. Sapsford T., Dawson B., Anderson D. (2022) Approach to paediatric nasal obstruction, Australian Journal of General Practice, 51(10): 787-791, dostęp: https://www1.racgp.org.au/getattachment/5f0252d0-0ef5-40c6-8f68-32d7f79b99b4/Approach-to-paediatric-nasal-obstruction.aspx.
3. American Academy of Pediatrics (2022) Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies?, dostęp: https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/chest-lungs/Pages/Coughs-and-Colds-Medicines-or-Home-Remedies.aspx.
4. Moon R. Y. (2025) My baby has a stuffy nose. How can I help them sleep safely?, American Academy of Pediatrics, dostęp: https://www.healthychildren.org/English/tips-tools/ask-the-pediatrician/Pages/my-baby-has-a-stuffy-nose-how-can-i-help-them-sleep-safely.aspx.